BẢO VỆ SỰ HIỆP NHẤT CỦA GIÁO HỘI: VÂNG PHỤC, SỰ THẬT VÀ TRÁCH NHIỆM TRƯỚC TRUYỀN THÔNG

Sau Đại hội Hành hương Đức Mẹ La Vang lần thứ 32, điều người tín hữu cần mang về không phải là những cuộc tranh luận mới, mà là một ý thức sâu sắc hơn về sự vâng phục, hiệp thông và trách nhiệm đối với Hội thánh.

Đại hội Hành hương Đức Mẹ La Vang lần thứ 32 đã khép lại, nhưng những thông điệp được gửi đến cộng đoàn Công giáo Việt Nam vẫn còn nguyên giá trị. Trong diễn văn khai mạc, Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng - Chủ tịch Hội đồng Giám mục Việt Nam đặc biệt mời gọi cộng đoàn cầu nguyện cho Hội thánh Việt Nam được bình an và hiệp nhất. Ngài thẳng thắn cảnh báo về những lời phê phán, kết án thiếu bác ái và những thông tin sai lệch có nguy cơ làm tổn thương sự hiệp nhất, sự thánh thiện và uy tín của Hội thánh.

Trong bài giảng bế mạc, Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Chí Linh tiếp tục nhấn mạnh rằng Hội thánh không chỉ là một cơ cấu tổ chức, mà trước hết là “một đại gia đình đoàn kết yêu thương”.

Hai thông điệp ấy gặp nhau ở một điểm rất rõ: Trong mọi hoàn cảnh, người Công giáo phải biết bảo vệ sự hiệp nhất của Hội thánh.

Vâng phục là một phần của đời sống Giáo hội

Đời sống Giáo hội không phải là một cộng đồng trong đó mỗi cá nhân tự quyết định mình sẽ tuân theo điều gì và không tuân theo điều gì tùy theo nhận định riêng.

Đặc biệt đối với các linh mục và tu sĩ, sự vâng phục không phải là một khẩu hiệu được đưa ra khi có tranh chấp. Đó chính lời tuyên hứa, cam kết và căn tính của đời sống được Giáo hội trao phó.

Một linh mục thi hành sứ vụ trong sự hiệp thông với giám mục của mình. Người tu sĩ sống trong một hội dòng có bề trên và những quy định được Giáo hội nhìn nhận.

Điều đó không có nghĩa bề trên luôn đúng. Bề trên vẫn là con người, có thể có những giới hạn, có thể đưa ra những quyết định cần được giải thích, xem xét hoặc điều chỉnh. Nhưng cần phân biệt rất rõ: Bề trên có thể sai không đồng nghĩa với việc người dưới có quyền tự mình phủ nhận quyền bính hợp pháp của bề trên. Đó là một khác biệt căn bản.

Nếu mỗi người chỉ vâng phục khi mình cho rằng bề trên đúng, thì quyền quyết định cuối cùng thực chất không còn nằm ở bề trên nữa, mà đã chuyển về chính người được yêu cầu vâng phục. Khi ấy, lời tuyên hứa vâng phục bị biến thành một thứ vâng phục có điều kiện: “Tôi sẽ vâng khi tôi đồng ý.”

Đó không còn là tinh thần vâng phục mà Giáo hội đòi hỏi.

Bất đồng có con đường của bất đồng

Nói như vậy không có nghĩa người tín hữu phải im lặng trước mọi vấn đề.

Giáo hội không đòi hỏi người tín hữu từ bỏ lý trí, lương tâm hay quyền trình bày ý kiến. Nếu một linh mục cho rằng mình bị đối xử chưa thỏa đáng, có thể trình bày với giám mục.

Nếu vấn đề chưa được giải quyết, có thể thỉnh cầu, khiếu nại hoặc tìm đến cấp có thẩm quyền cao hơn theo quy định của Giáo hội. Đó mới là cách ứng xử có trách nhiệm.

Không đồng ý không có nghĩa là được quyền công kích

Khiếu nại không có nghĩa là chống đối. Bảo vệ quyền lợi chính đáng không có nghĩa là kích động cộng đoàn chống lại bề trên. Và càng không thể lấy một bất đồng cá nhân làm lý do để kêu gọi giáo dân bất tuân vị giám mục của mình. Đó là ranh giới mà một giáo sĩ càng phải ý thức rõ; không thể thay thế tiến trình của Giáo hội bằng “tòa án mạng xã hội”. Ví như: trong bối cảnh vụ việc giữa Đức cha Anphong Nguyễn Hữu Long và cha Antôn Đặng Hữu Nam tiếp tục được dư luận quan tâm, điều cần thiết nhất lúc này không phải là tổ chức thêm một cuộc tranh luận trên mạng xã hội. Trong thời gian qua, Tòa Giám mục Vinh đã có những bước xử lý đối với cha Đặng Hữu Nam, trong đó có văn thư cảnh cáo hình sự, triệu tập linh mục đến Văn phòng Tòa Giám mục để nghe thông báo về cáo trạng và chứng cứ vi phạm ngày 24/7/2026; cha Nam cũng đã có những động thái phản hồi, nộp đơn tự bào chữa đồng thời cũng lôi kéo một số tín hữu tập trung trước sảnh văn phòng để gây áp lực ngày 04/8/2026.

Và thật đáng buồn, ngay sau Thông điệp Khai mạc Đại hội Hành hương Đức Mẹ La Vang lần thứ 32 của Đức Tổng Giuse, cha Nam liên tiếp đăng tải trên facebook một loạt các bài viết với thái độ gay gắt, cho rằng đây là “Tai họa của đất nước, của Giáo hội: Những người hiểu biết thì nghi ngờ! Những kẻ u mê thì tuân lệnh! Những dư luận viên thì sống chết bảo vệ, dung túng, bao che cho tội ác của những kẻ tha hóa và cắn xé những ai vạch ra cái sai!” và “Thường, phải có nhiều mặc cảm yếu kém, người ta mới ưa suy diễn, mới hay tỏ ra, và dễ khó chịu trước một ánh mắt, một cái nhếch mép, một nụ cười trào phúng hay một sự đùa giỡn nhiều khi chẳng liên quan gì của người khác…”

Nhưng thiết nghĩ, không một bài đăng, một clip trên facebook nào có thể thay thế hồ sơ, chứng cứ được xem xét theo đúng thủ tục, thay thế bằng lương tâm của người giáo sĩ. Không một cuộc tranh luận trực tuyến nào có thể thay thế thẩm quyền của Giáo hội. Và cũng không nên để dư luận mạng xã hội trở thành nơi đưa ra phán quyết trước khi tiến trình của Giáo hội hoàn tất. Đó là nguyên tắc cần được tôn trọng đối với bất kỳ bên nào.

Đặc biệt thận trọng với thông tin một chiều

Một trong những điều đáng lo ngại nhất hiện nay là khả năng một vụ việc nội bộ Giáo hội bị chuyển thành cuộc chiến truyền thông. Một người đăng một câu chuyện. Một người khác phản bác. Một video được chia sẻ. Hàng nghìn bình luận xuất hiện. Rồi từ một thông tin chưa đầy đủ, người ta bắt đầu đưa ra những kết luận rất chắc chắn về con người, động cơ và sự việc. Đây là điều người tín hữu cần đặc biệt cảnh giác. Hội Đồng Giám mục Việt Nam từng lên tiếng cảnh báo rằng những nội dung giả mạo có thể được biên tập rất công phu và lan truyền qua nhiều kênh.

Bởi vậy, người Công giáo cần tập cho mình một nguyên tắc rất đơn giản: Nghe nhiều chiều trước khi kết luận. Thông tin đến từ đâu? Có nguồn chính thức hay không? Có tài liệu gốc hay chỉ là lời kể? Đây là sự kiện hay bình luận? Có ý kiến của phía còn lại hay không? Và quan trọng nhất: Tôi đang tìm kiếm sự thật, hay tôi chỉ đang tìm những thông tin xác nhận điều mình vốn đã tin?

Giáo sĩ càng có ảnh hưởng càng phải có trách nhiệm với lời nói của mình. Lời nói của một linh mục không chỉ được nhìn như lời nói của một cá nhân bình thường. Người giáo dân có thể tin tưởng, chia sẻ và hành động dựa trên những gì linh mục nói.

Vì vậy, khi một giáo sĩ sử dụng mạng xã hội để bình luận về những vấn đề liên quan đến Giáo hội, bề trên hoặc những người cùng phục vụ trong Giáo hội, trách nhiệm ấy càng phải được đặt lên hàng đầu. Phê bình một vấn đề khác với công kích một con người. Trình bày một bất đồng khác với phủ nhận quyền bính. Bảo vệ quyền lợi của mình khác với huy động giáo dân chống lại bề trên. Và trình bày sự thật khác hoàn toàn với việc liên tục sử dụng những ngôn từ có thể làm tổn thương uy tín của Hội thánh.

Một giáo sĩ có thể lên tiếng. Nhưng càng có quyền lên tiếng thì càng phải biết tự giới hạn mình bằng sự thật, bác ái và trách nhiệm. Không biến giáo dân thành lực lượng trong một cuộc tranh chấp. Điều đáng quan tâm hơn nữa là khi những bất đồng giữa một giáo sĩ và bề trên được đưa ra trước cộng đoàn theo cách khiến giáo dân cảm thấy mình phải lựa chọn: hoặc đứng về phía linh mục, hoặc đứng về phía giám mục. Đây là một cách đặt vấn đề nguy hiểm. Giáo dân không nên bị vướng vào cuộc tranh chấp nội bộ mà nên là người truyền lửa của sự yêu thương, đoàn kết.

Người tín hữu có quyền tìm hiểu, có quyền đặt câu hỏi và có quyền trình bày suy nghĩ của mình. Nhưng trước những vấn đề thuộc thẩm quyền của Giáo hội, điều cần thiết là giữ sự bình tĩnh và tôn trọng tiến trình chính thức; không ai nên để cảm xúc của mình bị dẫn dắt bởi những nội dung được thiết kế nhằm gây phẫn nộ, chia rẽ hoặc tạo phe nhóm.

Bảo vệ Giáo hội trước hết là bảo vệ sự thật

“Bảo vệ Giáo hội” không có nghĩa là bênh vực mọi hành động của mọi thành viên trong Giáo hội. Nếu một người có sai phạm, Giáo hội có trách nhiệm xem xét. Nếu có bất công, phải tìm cách giải quyết. Nếu có người bị tổn thương, phải quan tâm và chữa lành. Nhưng bảo vệ Giáo hội cũng không thể đồng nghĩa với việc dùng tin đồn để chống lại người khác, hoặc sử dụng sức ép dư luận để thay thế quy trình của Giáo hội.

Công lý cần sự thật. Sự thật cần chứng cứ. Chứng cứ cần được xem xét bởi người có thẩm quyền. Và tất cả phải được thực hiện trong sự tôn trọng phẩm giá con người. Đó mới là cách bảo vệ Giáo hội một cách trưởng thành.

Một sự hiệp nhất có kỷ luật và có trách nhiệm

Sau Đại hội hành hương La Vang lần thứ 32, có lẽ mỗi người con của Đức Maria, Mẹ La Vang cần mang về không chỉ một cảm xúc đạo đức, mà còn một thái độ sống. Đức Tổng Giám mục Nguyễn Năng mời gọi cầu nguyện cho Hội thánh Việt Nam được bình an và hiệp nhất. Đức Tổng Giám mục Nguyễn Chí Linh nhắc rằng Hội thánh phải là một đại gia đình yêu thương. Và nghiên cứu về vâng phục trong đời tu nhắc chúng ta rằng sự trưởng thành không nằm ở hai cực: “bề trên luôn đúng” hay “tôi luôn đúng”.

Người tín hữu có quyền lên tiếng, nhưng phải biết lên tiếng đúng cách. Giáo sĩ có quyền trình bày, nhưng phải tôn trọng quyền bính hợp pháp. Bề trên có quyền quyết định, nhưng phải sử dụng quyền ấy trong tinh thần phục vụ và trách nhiệm. Và tất cả đều phải hướng về một mục tiêu cao hơn: sự hiệp thông của Hội thánh và việc loan báo Tin Mừng.

Để La Vang không chỉ là nơi chúng ta đã đến, mà là điều chúng ta mang theo.

Đức Tổng Giám mục Nguyễn Chí Linh nói rằng khi trở về từ La Vang, con đường vẫn như cũ nhưng người hành hương đã có một đôi mắt mới, một tinh thần mới và một trái tim mới. Đó cũng phải là điều chúng ta tự hỏi sau Đại hội năm nay. Nếu chúng ta đã cầu nguyện cho sự hiệp nhất, hãy đừng trở thành người gieo chia rẽ. Nếu chúng ta đã cầu nguyện cho sự thật, hãy đừng chia sẻ điều chưa được kiểm chứng. Nếu chúng ta đã cầu nguyện cho Hội thánh, hãy đừng biến những bất đồng nội bộ thành cuộc chiến trên mạng xã hội. Nếu chúng ta yêu mến Đức Maria, hãy học nơi Mẹ sự khiêm nhường, vâng phục và tinh thần phục vụ.

Và nếu có một vấn đề trong Giáo hội mà chúng ta chưa hiểu, hãy đủ bình tĩnh để nói: “Tôi chưa biết đầy đủ. Tôi sẽ tìm hiểu thêm. Tôi tôn trọng tiến trình của Giáo hội”. Đó không phải là yếu đuối. Đó là trách nhiệm.

Trong những vụ việc còn đang được Giáo hội xem xét, điều cần thiết nhất lúc này không phải là những lời kêu gọi phe phái, mà là sự tôn trọng thẩm quyền, sự thật, công bằng và tiến trình hợp pháp của Giáo hội. Nếu có quyết định chưa thỏa đáng, hãy sử dụng con đường khiếu nại. Nếu có sai phạm, hãy để sai phạm được xem xét. Nếu có bất đồng, hãy đối thoại. Nếu có chứng cứ, hãy trình bày với người có thẩm quyền.

Nhưng đừng để những cuộc tranh luận trên mạng xã hội làm tan vỡ điều mà chúng ta vừa cầu nguyện tại La Vang: sự bình an và hiệp nhất của Hội thánh Việt Nam. Xin Đức Maria, Mẹ La Vang, cầu cho các chủ chăn biết chu toàn trách nhiệm được trao phó; cầu cho các linh mục biết trung thành với lời cam kết của mình; cầu cho người tín hữu biết phân định trước thông tin; và cầu cho tất cả chúng ta biết đặt lợi ích của Hội thánh, sự thật và tình bác ái lên trên những bất đồng cá nhân.

Phêrô Nguyễn Mạnh Linh