NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA KHI DU NHẬP VĂN HÓA NƯỚC NGOÀI

Kinh tế thị trường và làn sóng toàn cầu hóa đã đem lại cho Việt Nam nhiều cơ hội phát triển, giao thương với tất cả các nước Thế giới. Điều này đã giúp Việt Nam từ một quốc gia nghèo đói, chậm phát triển trở thành một nước có thu nhập trung bình. Đồng thời, kinh tế thị trường cũng tạo cơ hội để văn hóa Việt Nam có thể hòa nhập cũng văn hóa Thế giới nhưng vẫn mang nét đậm đà bản sắc dân tộc. Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, Đảng Cộng sản Việt Nam nhận định “Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Tuy nhiên cùng với sự tiến bộ không thể phủ nhận ấy, văn hóa Việt Nam với tính cách là sản phẩm thường ngày của đời sống xã hội, lại chưa đủ bản lĩnh để đề kháng trước những tác động tiêu cực từ bên trong và bên ngoài. Sự tử tế và tính nhân văn một khi không đủ mạnh để tự vệ và tấn công lại cái thiếu văn hóa và vô văn hóa, thì chính nó lại bị tha hóa vì những tác động của cái xấu và cái ác.

Trong vòng một vài năm nay, các phương tiện truyền thông đã nêu lên khá nhiều biểu hiện “chưa từng có” so với trước đây ở xã hội chúng ta - về của sự xuống cấp văn hóa, đạo đức với chiều hướng ngày càng gia tăng, mức độ ngày càng nghiêm trọng.

Sự xuống cấp về văn hóa, đạo đức thể hiện rất rõ trong lĩnh vực này qua những đại án hình sự và nhiều vụ án kinh tế mà nhiều người chịu sự trừng phạt của pháp luật lại nằm trong “bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống”. Ngoài ra, đạo đức xã hội xuống cấp còn thể hiện ở những hành vi bạo lực trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ bạo lực gia đình, bạo lực học đường... đến bạo lực nơi công cộng. Có những người sẵn sàng dùng vũ khí “nóng”, vũ khí “lạnh” để giải quyết các mâu thuẫn trong mọi quan hệ giữa cha mẹ và con, anh chị em, vợ chồng, hàng xóm láng giềng, bạn bè… Ngoài ra, xuất hiện càng nhiều những vụ án giết người man rợ, dã man; nạn hiếp dâm thậm chí ấu dâm lên ngôi, đồng tiền trở thành thứ để con người trở mặt, sẵn sàng mọi thủ đoạn, chà đạp lên tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm của bản thân và người khác.

Tại sao văn hóa Việt Nam sau khi hòa nhập với văn hóa thế giới lại trở nên tha hóa, xuống cấp đến vậy?

Khi tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tình trạng nói trên, chúng ta thường cho đó là do mặt trái của kinh tế thị trường. Tuy nhiên, có phải mọi sai lầm, sự xuống cấp đạo đức xã hội đều do “mặt trái” của kinh tế thị trường? Hay còn có những nguyên nhân khác bắt nguồn sâu xa từ nền tảng văn hóa đã và đang bị lung lay, người dân tiếp thu văn hóa nước ngoài nhưng lại không có sức đề kháng với các văn hóa độc hại, đồi trụy?

 ⁽¹⁾Chúng ta không nên đổ lỗi cho kinh tế thị trường, một người đủ bản lĩnh sẽ có khả năng đề kháng, chống chọi với những cám dỗ, mê hoặc. Trong nền kinh tế thị trường, mọi người đều tìm cách kiếm được nhiều tiền, điều này là chính đáng, tuy nhiên một số người đã tôn sùng đồng tiền một cách mù quáng, coi “tiền là trên hết” và tìm mọi thủ đoạn để có nhiều tiền, tạo mọi điều kiện để mặt trái của đồng tiền phát huy. Khi đồng tiền lên ngôi cũng chính là lúc đạo đức xuống cấp. Điều này thể hiện rất rõ qua những đại án hình sự và nhiều vụ án kinh tế mà nhiều người chịu sự trừng phạt của pháp luật lại nằm trong “bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, công chức suy thoái về phẩm chất, đạo đức, lối sống, tham ô, tham nhũng, yếu kém năng lực, tham quyền cố vị, cản trở sự phát triển, gây phiền hà, nhũng nhiễu nhân dân… đang gây mất lòng tin nghiêm trọng vào Đảng vào chế độ. Tình trạng tham nhũng và làm ngơ trước tham nhũng, mặc dù thời gian gần đây bị lên án kịch liệt trong đời sống tinh thần xã hội, nhưng dường như vẫn chưa giảm bớt được bao nhiêu.

⁽²⁾Sự phát triển của internet cũng là nguyên nhân những văn hóa độc hại có khả năng, điều kiện tiếp cận với những người chưa đủ đề kháng, khả năng chọn lọc để tiếp thu cái hay cái đẹp từ văn hóa nước ngoài. Mọi người có thể dễ dàng tiếp cận những văn hóa phẩm đó thông qua phim ảnh, truyện hoặc bất cứ loại hình giải trí nào. Chúng ta quá quen với những bộ phim mang tính bạo lực với những tình tiết kinh dị, man rợ, máu me, giết người hàng loạt không gớm tay hay những bộ phim đồi trụy không mấy xa lạ JAV (Japan Adult Video), CAV (China adult video)... với nhiều nội dung khác nhau như: Hiếp dâm, loạn luân, ấu dâm, quan hệ giữa sếp và nhân viên... xuất hiện đầy rẫy trên các website, mạng xã hội (Telegram, twitter, zalo). Trước đây, những cụm từ “thác loạn”, “bay lắc”, “group sex”, “link sex” hoàn toàn xa lạ với người Việt Nam thì giờ đây lại quá quen thuộc. Điều này giải thích tại sao những vụ án mạng mang tính chất man rợ, giết người hàng loạt, hiếp dâm, ấu dâm, hành vi quấy rối nơi công sở, nạn biến thái lại trở nên phổ biến đến vậy.

Chúng ta phải xác định: bắt đầu từ việc xây dựng con người, từ gia đình, trường học đến xã hội, thì cũng có thể hiểu: văn hóa, đạo đức trước tiên là xây dựng con người.

Phải thẳng thắn chỉ ra rằng, văn hóa, đạo đức ở Việt Nam và kinh tế chưa song hành, chưa bắt kịp sự phát triển của kinh tế có một phần nguyên nhân là do tinh thần “Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện phải trở thành một mục tiêu của chiến lược phát triển” của Đại hội XII của Đảng chưa thực sự đi sâu vào đời sống. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa”, “Người có bốn đức: cần, kiệm, liêm, chính. Thiếu một đức thì không thành người”. Vì vậy, con người mà chúng ta xây dựng là con người chính trị và đạo đức. Đồng thời, không thể không xem trọng những yếu tố khác góp phần tạo nên con người cụ thể như cá tính, sở thích, ước muốn… của họ. Thời kỳ mới, cần có hệ giá trị chuẩn mực mới về văn hóa, đạo đức cho con người. Đây là vấn đề lớn, rất lớn nhưng ta chưa làm được. Văn hóa Việt Nam là văn hóa của lòng yêu nước và yêu chủ nghĩa xã hội, lao động sáng tạo, ham thích học tập, có trách nhiệm, có ý thức tổ chức kỷ luật… Phải gạt bỏ những văn hóa không còn phù hợp, đồng thời trân trọng những giá trị tốt đẹp ngàn xưa đã trở thành truyền thống đạo đức, bản sắc dân tộc.

Làm được những điều trên chắc chắn không hề dễ dàng, do đó chúng ta không thể nóng vội và phải kiên quyết, quyết liệt với sự đồng tâm nhất trí của toàn Đảng, toàn dân. Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Nhà nước pháp quyền do nhân dân làm chủ, chúng ta sẽ xây dựng thành công một xã hội mang truyền thống đạo đức tốt đẹp cùng với nền kinh tế tăng trưởng theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

MỨ TRINH