ĐÔI ĐIỀU VỀ PHÓNG SANH

Văn hóa Phật giáo phát triển, hòa quyện với văn hóa dân tộc, khi đời sống vật chất ngày càng được đầy đủ, xã hội ngày càng hiện đại con người lại càng có nhu cầu nâng cao đời sống tinh thần. Vì vậy, càng có nhiều hoạt động văn hóa tâm linh Phật giáo như pháp hội, trai đàn chẩn tế… thu hút đông đảo quần chúng tham gia trong đó có việc phóng sanh, đây là nghi thức đậm chất nhân văn, từ bi của đạo Phật.

Kinh Phạm Võng dạy rằng: Người phật tử nếu lấy tấm từ mà làm việc phóng sanh thì thấy tất cả người nam đều là cha mình, tất cả người nữ đều là mẹ mình. Vì mình trải qua nhiều đời đều do đó mà sinh ra, nên chúng sanh trong sáu đường đều là cha mẹ mình. Kinh Dược Sư Lưu Ly dạy: Cứu thả các sinh mạng được tiêu trừ bệnh tật, thoát khỏi các tai nạn. Người phóng sanh tu phước, cứu giúp muôn loài, thoát khỏi khổ ách thì bản thân không gặp các tại nạn.

Giáo lý nhà Phật phóng sanh được xem như một hành động và nghi lễ truyền thống, là một hạnh lành mà người phật tử có trách nhiệm để cứu vớt muôn loài, giáo lý Phật giáo khuyên răn con người phải sống hài hòa với thiên nhiên, tôn trọng tự nhiên, không được phá vỡ sự cân bằng sinh thái, đây là cách giáo dục có ý nghĩa trưởng dưỡng tâm từ bi, là phương tiện trên con đường tu tâm dưỡng tính. Vì mọi loài sinh ra đều mang trong mình sự sống nên cần được tôn trọng và bảo vệ. Bản chất của phóng sanh mang tính nhân văn cao, rất đáng ngưỡng mộ nhưng ngày nay vấn đề này lại bị mang ra bàn thảo khá nhiều, trên các diễn đàn xã hội và sự bức xúc của những vị cao tăng am hiểu giáo lý đạo phật. Vì sao lại có hiện tượng này?

Một lần đang vãn cảnh chùa, tôi được nghe có người điện thoại đặt 20 triệu tiền mua ốc, cá, chim để phóng sanh trên thuyền rồng cùng đoàn phật tử cúng dường, họ nói đây là hoạt động định kỳ của đạo tràng và còn kể cho tôi có một vị tu sĩ ở Bình Dương đặt hàng hơn 60 triệu đồng để chuẩn bị phóng sanh nên chị phải liên hệ với nhiều bạn hàng để đặt cho được việc. Hoạt động này đắt khách nhất vào ngày rằm, 30, mồng 01 hàng tháng, lễ Vu lan, tang sự, nhà có người bệnh, có hỷ…nên chị kiếm sống được bằng nghề này. Theo chị, nghề này vừa giúp cho người môi giới và cả người làm nghề được sống vui vẻ, hạnh phúc. Như vậy, phóng sanh hiện nay đa phần theo kiểu phong trào, hiệu ứng theo số đông bằng các đơn đặt hàng, ý nghĩa nhân văn cao đẹp của hoạt động phóng sanh dần mất đi bản chất tốt đẹp, trở thành cầu sống thọ, cầu may mắn, giải trừ bệnh tật chứ không phải phóng sanh là xuất phát từ lòng từ bi, không có ý nghĩa tư lợi và nuôi dưỡng tâm thiện. Đời người chúng ta vốn có hai ngân hàng là ngân hàng tiền tệ và ngân hàng phước đức. Vì vậy, chúng ta cần phải quán niệm (nghĩa là biết rõ việc của mình đang làm gì, chính là phải biết rõ và kiểm soát được hành động của mình trong phạm vi đạo đức, pháp luật). Luật nhân quả tức là nguyên nhân sinh ra kết quả, cha ông thường có câu nhân nào thì quả đó, vậy để có kết quả tốt hay gọi là quả tốt thì không thể thiếu duyên, nghĩa là nhân - duyên - quả. Muốn tạo được duyên lành, chúng ta phải xây dựng được tâm bồ đề, vô ngã vị tha có trách nhiệm với cộng đồng xã hội chứ không phải khi có bất trắc trong cuộc sống mới nhớ đến phóng sanh để làm phương tiện cầu may, tai qua nạn khỏi…

Xã hội từng giải quyết các vấn đề liên quan đến hệ sinh thái bị xâm thực bởi cây ngoại lai có tên Mai Dương (cây mắt mèo) được xem như là loại cây thiên địch (phát triển mạnh làm bạc màu đất, xâm hại các loại cây khác không thể tồn tại, các loại sâu không diệt được nó, sinh sôi bằng hạt bởi các loài chim ăn, bằng gió, xuôi theo nguồn nước), ốc bưu vàng, rùa tai đỏ…nhiều hội thảo khoa học đã đưa vấn đề này, làm tốn kém kinh phí, công sức để loại trừ nhưng vẫn không có kết quả khả quan.

Thời gian gần đây, việc phóng sanh các loài vật không phù hợp với môi trường sống đã làm ảnh hưởng khá nặng nề đối với các dòng sông, khu rừng hơn hết là đặt bẫy chim, cá để phóng sanh được xem như là nghề. Vào các dịp rằm to vía lớn phải tính đến vài chục, vài trăm, vài ngàn hoặc tính ra bằng tạ, tấn, những con chim, cá, ốc được bắt sau đó bán và được phóng sanh vào môi trường không phù hợp nên bị chết, cá ốc do bị rà điện bắt nhốt bán đi sau đó lại bị bắt…một vòng luẩn quẩn làm cho nó không thể sống nổi hoặc có những loài được thả đến vùng đất trở thành xâm lấn môi trường sống của sinh vật bản địa, tạo nên sự cạnh tranh, tiêu diệt những loài đang sống. Hoặc có cả trường hợp cá Koi Nhật Bản, cá Tai tượng là loại cá cảnh nhưng vẫn được đưa vào việc phóng sanh…

Vừa qua, trên báo Giác Ngộ có đưa tin Sở Nông Nghiệp và phát triển nông thôn đề nghị Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh tuyệt đối không cho mua bán chim trong chùa, đây là văn bản của cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và phát triển nông thôn nhận định: việc săn bắt phục vụ cho hoạt động phóng sanh tín ngưỡng Phật giáo ngày càng trở nên phổ biến trước tình trạng này, cơ quan chức năng đã đề nghị Phật giáo tỉnh Thừa Thiên Huế tuyên truyền tại các buổi lễ, đến phật tử thông qua các buổi thuyết giảng, các tờ rơi, băng rôn nhằm thay đổi nhận thức của phật tử về phóng sanh, tuyệt đối không mua các cá thể chim để phóng sanh vì đây là hoạt động tiếp tay cho các hành vi săn bẫy chim hoang dã trái phép. Chứng tỏ, vấn đề này đã trở nên cấp thiết, báo động đến môi trường sống trên địa bàn. Để công tác này đạt hiệu quả không phải là văn bản gửi cho một tổ chức tôn giáo ở địa phương mà nên có phóng sự thực tế từ người mua, bán, các vị cao tăng am hiểu chuyên sâu về kinh luật để giải thích, khuyên răn về việc phóng sanh, phải xây dựng từ tâm từ bi, hảo ý chứ không phải theo đơn đặt hàng, như vậy là vô tình giúp người tạo nghiệp chứ không phải tạo phước. Theo tôi, cơ quan chuyên môn nên có tham mưu để tổ chức nhiều diễn đàn khoa học nhằm tư vấn về quy trình phóng sanh, loại nào được phóng sanh ở sông hồ nào, ở giữa dòng hay gần bờ để thích ứng, khu rừng nào hay nói cách khác phải có danh mục loại được phóng sanh tại khu bản địa đó, làm cho hệ sinh thái theo vùng, miền, dòng nước, nguồn nước hài hòa, ổn định, phát triển.

Kinh tế thị trường đặt con người trong vòng xoáy tìm kiếm lợi ích và đặc biệt là lợi ích cá nhân trở nên lệch chuẩn trong ý thức vô tình hay cố ý trở thành sức mạnh tàn phá đạo đức, hệ sinh thái cao hơn là pháp luật. Vì vậy, với mỗi cá nhân làm việc gì ắt cũng phải có chính kiến, suy nghĩ quán niệm sâu sắc để hoạt động như phóng sanh là phương tiện tu tâm, dưỡng tính trong cuộc sống đúng bản chất nhân văn cao đẹp, không nên theo trào lưu, tô vẽ bản thân bởi:

“ Gieo hành vi gặt thói quen, gieo thói quen gặt tư cách, gieo tư cách gặt số phận’’

 Không nên dùng hoạt động phóng sanh trở thành hình thức, phô trương mang tính biểu diễn, đừng để việc thiện trở thành gánh nặng cho xã hội, tạo nghiệp cho bản thân và người khác.

Pháp Khâm